Standart Penetrasyon Deneyi(SPT) Avantaj-Dezavantajları ve Enerji Kayıpları

0
110
yazı üstü

Bu yazımızda, Zemin Mekaniği ve Geoteknik Mühendisliğinde oldukça önemli olan SPT deneyinden bahsedeceğiz. Zemin Mekaniği literatüründe SPT sonuçları ile kohezyonsuz zeminlerin göreceli sıkılığı, kohezyonlu zeminlerin kıvam durumu, zeminlerin kayma dayanımı ve sıkışabilirlik parametreleri, sıvılaşma potansiyeli arasında çok sayıda korelasyon mevcuttur. SPT, birçok zeminde uygulanabilse de özellikle iri granüler danelerin olmadığı kumlu zeminlerde gerçekçi ve tutarlı sonuçlar vermektedir

Ayrıca, özellikle kohezyonsuz zeminlerde, yüzeysel temellerde taşıma gücü ve potansiyel oturmaların tahminine, ve kazıklı temellerde taşıma gücü tayinine yönelik ampirik yöntemler geliştirilmiştir. Tüm bu nedenlerle SPT’nin geoteknik tasarımda önemli bir yeri vardır.

SPT Yapım Yöntemi
Deney, standart boyutlara sahip boyuna yarık tüpün (split spoon sampler) 63.5 kg ağırlığında bir şahmerdanın 76.2 cm’den serbestçe düşürülmesi sonucu tatbik edilen dinamik enerji ile zemine çakılması esasına dayanmaktadır. Bu deney için bir sondaj delgisi gereklidir. Sondaj delgisinin tabanı iyice temizlendikten sonra deney derinliği 0.030 m hassasiyet ile kaydedilir. Sondaj tijlerine SPT tüpü sabitlendikten sonra tüp tabana yumuşak bir şekilde düşürülmeden indirilir. Tij üzerinde üç adet 15 cm’lik ilerleme adımı işaretlenir. Her 15 cm’lik penetrasyon aşaması için şahmerdanın darbe (serbest düşü)sayısı belirlenir. Sert zeminlerde, ardarda üç 15 cm ilerleme aşamasından bir tanesinde, 50 darbede 15 cm penetrasyon gerçekleşmez ise deney durdurulur ve refü değerine ulaşıldığı şeklinde yorumlanır. Bu durum 50 darbe/penetrasyon miktarı olarak not edilir. Bazı uygulamalarda 100 darbeye ulaşıldığında 300 mm’den daha az ilerleme kaydedilmiş ise deney sonlandırılır. Eğer 10 darbe sonrasında hiç ilerleme kaydedilmemiş ise yine deneye son verilir.
İlk 15 cm’lik penetrasyon yerleşme aşaması olarak tanımlanmakta ve bu penetrasyon için gerekli darbe sayısı delgi tabanında oluşabilecek örselenmeler nedeniyle dikkate alınmamaktadır. İkinci ve üçüncü 15 cm’lik penetrasyon için gerekli darbe sayıları toplanarak; bu değer Standart Penetrasyon Sayısı, 𝑁, değeri olarak kaydedilir. Deney sondaj içerisinde genellikle 1.5 m’de bir adet olmak üzere tekrarlanır. Deneyin, maksimum dane boyunun örnek alıcının yarıçapından daha büyük olan zeminler için uygulanması tavsiye edilmemektedir. Standart penetrasyon deney aşamaları aşağıdaki şekilde verilmiştir.

SPT-𝑵 Değerini Etkileyen Faktörler ve Olası Hatalar
Deney yapımı esnasında genel olarak operatörden veya standartlara uyulmamasından kaynaklanan hatalar oluşmaktadır. Bu hatalar deney sonuçlarını önemli ölçüde etkileyebilmektedir. NAVFAC DM 7.1 (1982)’de, deney öncesinde ve esnasında yapılan olası hatalar ve bu hataların SPT-N değeri üzerindeki etkileri  aşağıdaki tabloda  özetlenmiştir.

Ülkemizde son zamanlarda emniyetli tip şahmerdanlar kullanılmaya başlanmış olsa da, halen yaygın olarak halka tipi şahmerdan, kedibaşı ve iki tur dolama sistemi kullanılmaktadır. Tablo 1.4’te görüldüğü gibi bu sistemde enerji oranı %45’tir. Aşağıdaki tablo incelendiğinde enerji oranlarının %43 ila %85 aralığında değiştiği, dolayısıyla enerji düzeltmesi yapılmadığı durumda SPT-𝑁 değerlerinde iki kat mertebesinde farklılıklar ortaya çıkabildiği anlaşılmaktadır.

inşaport.com ücretsiz aboneliği

Haftalık bültenimize abone olun, yeni içerikleri kaçırmayın.

Abonelik işleminiz tamamlandı.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

CEVAP YAZIN

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.