Son yıllarda ekolojik endişelerin önem kazanması, hava kirliliği,çevresel kirlilik, betonlaşma ve kent baskısıyla oluşan olumsuz etkileri en aza indirgemek için geçmişten günümüze kadar antik dönemlerde dahi uygulanmış olan yeşil çatı uygulamaları daha da önem kazanmıştır.

Nefes alan çatıları biraz daha yakından inceleyelim.

YEŞİL ÇATI NEDİR?

Yeşil çatılar; kısmen veya tamamen,bitki örtüsü ve toprakla kaplı bir binanın çatısı, su geçirmez bir zar üzerine ekilen bir yetiştirme ortamıdır. Eco-çatı(eco-roof), yaşayan çatı(living roof) ve çatı bahçesi(garden roof) olarakta adlandırılmaktadırlar.

Dikim ortamının derinliğine ve ihtiyaç duydukları bakıma göre; yoğun(intensive), az yoğun(semi-intensive) ve seyrek(extensive) olmak üzere üç kategoriye ayrılırlar.

Seyrek(extensive) yeşil çatılar; 80-150 mm derinliğinde olup kendi kendine yetecek şekilde tasarlanmıştır. Minimum bakım gerektirir. Sulamaya ihtiyaç duymayan, kuraklığa dayanıklı bitkilerin büyümesi için idealdir. Su geçirmez membran(seçici geçirgen malzemeler) için cazip koruma sağlar ve su akışını büyük oranda azaltır. 

Yarı yoğun(semi-intensive) yeşil çatıların; toprak derinliği 150-300 mm arasında olmalıdır. Sulamanın gerekli olup olmadığı bölgesel iklime ve kullanılan bitkilerin türüne bağlıdır.

Yoğun(intensive) yeşil çatılar; büyük bitkiler, ağaçlar ve çim yetiştirmek için makul bir toprak derinliği gerektirir. Sulama, besleme ve ayıklama gibi çok fazla bakıma ihtiyaç duyarlar. Düzenli çatı erişimi sağlanır. Yürüyüş yolları, duvarlar ve su elemanları tasarıma dahil edilir.

                              – Seyrek Yeşil Çatı –                                          – Yoğun Yeşil Çatı –

YEŞİL ÇATILARIN KATMANLARI

Yeşil Çatı sistemleri 6 temel katmandan oluşmaktadır.
Bitki katmanı: Yeşil çatı sisteminde, bitki katmanında kullanılan bitki türü doğru seçilmeli, bölgenin ekolojik koşulları dikkate alınmalıdır.

Bitki Taşıyıcı Katman: Organik karışımlı bitki toprağı, bitkilerin kendini yenilemesi ve canlı kalmasında önemli bir faktördür.

Drenaj ve Filtre Katmanı: Üst katmanlardan gelen ve bir filtre katmanı tarafından süzülen yağmur suları, yağmursuz günler için depolanmaktadır. Ancak biriken su fazla ise, bitkilerin çürümesini önlemek için drene edilerek atılmaktadır.

Mekanik etkilere karşı koruyucu katman: Koruyucu katmanlar, yönetmeliklerin gerektirdiği basınç mukavemetine ve bu konuda yetkili kuruluşlarca verilen kalite belgelerine uygun olarak diğer katmanları mekanik etkilere karşı korurlar.

Kök tutucu katman: Bitki köklerinin su yalıtım katmanlarına zarar vermesi önlenmelidir. Bu amaçla ya özel kök tutucu katmanlar ya da kendini köklere karşı koruyan su yalıtımları kullanılmaktadır.

Su yalıtımı ve çatı konstrüksiyonu: Çatı yeşillendirmesinin en önemli şartı, iyi bir su yalıtımının ve yeterli taşıyıcılığı olan sağlam bir çatı konstrüksiyonunun var olmasıdır.

YEŞİL ÇATILARIN FAYDALARI

Yeşil çatılar;

• Biyoçeşitliliğe ve doğal ortama katkı sağlar.
• Yağmur suyunu biriktirmede etkili bir sistemdir.
• Hava kirliliğinin azalmasına katkı sağlamaktadır.
• Kentsel ısı adası etkisinin azaltılmasında etkilidir.
• Karbondioksit,oksijen miktarının değişiminde rol oynar.
• Gürültü kirliliği ve beraberinde oluşabilecek olumsuz etkileri en aza indirmektedir.
• Isıtma ve soğutma için harcanan enerjiyi azaltarak ekonomik anlamda katkı sağlar.
• Çatı ve yalıtım katmanının ömrünü uzatır.
• Ses yalıtımı özelliğine sahip olan yeşil çatı sistemleri, bina içerisindeki ses yalıtımına 8 db’e kadar iyileştirme sağlar.
• Konutlara estetik değer katar,sağlıklı yaşam alanları oluşturur.
• Ekosistemde yer alan mevcut yeşil alan miktarının artmasına sebep olur.Ancak yeşil çatılar hiçbir zaman ormanın veya ekosistemin yerini alamaz. Büyük kentlerde doğal yeşil alanlar tahrip edilip yerine yeşil çatıya sahip binalar yapılmamalıdır.

Ekonomik anlamda olumlu getirisinin yanında bakım ve onarım masrafları pahalı olabilmektedir.

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE YEŞİL ÇATILAR

Yeşil çatıların tarihi Mezopotamya dönemine kadar uzanmaktadır. M.Ö. 4000’li yıllardan M.Ö. 600’lü yıllara kadar inşa edilen ve Ziggurat olarak adlandırılan tapınaklar, zemin seviyesinden yüksekte yer alan bahçelerin tarihteki ilk örnekleri olarak kabul edilir. 

 – Ziggurat –

Babil’in asma bahçeleri de yine tarih öncesi döneme ait çatı bahçesi örneklerinden biridir.

            – Babilin Asma Bahçeleri –

Yeşil çatılar, bugün Avrupa ve dünya çapında yaygın olarak kullanılmaktadır. İlk modern yeşil çatı tasarımları 1970’ li yıllarda Almanya’da yapılmıştır. Dünyadaki uygulama sayısı giderek artan bu sistem, ülkemizde ise çok az sayıda uygulanmaktadır. Bu durumun sebeplerinlerinden en önemlileri; yeşil çatı sistemleri ile ilgili yasa ve yönetmeliklerimizin yeterli olmaması, yurt dışında uygulanan yöntemlerin ülkemizde de doğrudan uygulanmaya çalışılmasıdır. Bu durum her ülkenin ekolojik, ekonomik ve sosyal yapısının farklı olmasından dolayı uygulamada pek çok sorunu da beraberinde getirmektedir.

Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim.

Kaynaklar:

http://ataptd.atauni.edu.tr/wpcontent/uploads/2017/2/2017_1-1_03-Kulekci.pdf                                                                Tohum, N., 2011. Sürdürülebilir Peyzaj Tasarım Aracı Olarak Yeşil Çatılar. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi s. 64                                                                                                                                                      http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfmsayfa=mimarlik&DergiSayi=389&RecID=3305                                                        http://www.greenlinepeyzaj.com/hizmet.aspContentInId=92                                                                                                https://arge7.com/detay2.asp?id=3822