Betonun karılabilmesi, pompalanabilmesi ve yerleştirilmesi işlemlerinde betonun kıvamının yani akışkanlığının önemini bilmekteyiz. Peki uygulamada kullanacağımız beton olması gereken kıvamda mı? Bunu Slump (Çökme) deneyi ile öğrenebiliriz.

Beton kum, su, çimento, agrega ve katkı maddesinin homojen karışımıyla elde edilen malzemedir. Bu karışım sonucu elde ettiğimiz taze beton belli bir akışkanlığa (kıvama) sahiptir. Kıvamı en çok etkileyen çimento su oranıdır. Betonun kıvamı işlenebilirlik açısından çok önemlidir. Betonun kıvamı düşük ise betonu yerleştirilmesi ve sıkıştırılması zorlaşır. İçinde hava ve boşluk kalma ihtimali artar ancak bu beton dayanımını ciddi anlamda olumsuz etkiler. Kıvamı düşük betonun güzelce yerleştirilmesi için daha çok enerji harcanması gerekir. Betonun her noktasına eşit sıkıştırma uygulanmalıdır. Ne yazık ki şantiyede de zaman, insan ve enerjisi kıttır. Bu yüzden betonun kıvamı daha çok önem kazanmaktadır. Beton santrallerinden gelen betonlar belli kıvam sınıflarından gelse de;

betonun nakliyesi ve uygulaması sürecinde gerçekleşen yalancı prizlenme (trafik, şantiyede bekleme vb. nedenlerle oluşur),

betonun dökülmesine kadar gerçekleşen aşırı karıştırma (mikserin uzun süre beklemesi süresinde priz almasın diye yapılan fazla karıştırma),

sıcak/soğuk hava şartları,

üretim yeri, pompa, mikser temizliği vb. sebeplerle beton kıvamında bozulmalar meydana gelir. Betonun kıvamını uygulamadan önce yapacağımız yaklaşık 2 buçuk dakikalık slump (çökme) deneyi ile öğrenebiliriz.

Slump deneyi malzemeleri

1) Çökme hunisi (üst taban çapı 10 cm alt taban çapı 20 cm yüksekliği 30 cm metal huni)

2) Metal tepsi

3) Mala

4) Küçük kürek

5) Şişleme çubuğu (60 cm)

6) Metre

Deneyin yapılışı

Betonun huniye doldurulmasından huninin kaldırılmasına kadar yaklaşık 2 buçuk dakika sürmelidir. Öncelikle malzemeler temiz olmalıdır.

1) Çökme hunisi nemli bir bezle silinir ve geniş tabanı alta gelecek şekilde tepsiye yerleştirilir. Sıkıca ayak basma yerlerine basılır.

2) Betondan yaklaşık 35 kg numune alınır el arabası vb. bir yere konur. Homojenliğini korumak için huniye doldurana kadar burada da karıştırılır.

3) Ayrılan beton huninin üçte birini dolduracak kadar huniye konur ve şişleme çubuğuyla 25 defa şişlenir.

4) Huninin üçte ikilik kısmını dolduracak kadar beton ilave edilir ve yine 25 defa şişlenir.

5) Huninin kalan üçte birlik kısmı da taşacak kadar betonla doldurulur ve tekrar 25 defa şişlenir. İkinci ve üçüncü şişlemelerde çubuk bir alt tabakaya 2-3 cm girecek kadar sokulmalıdır.

6) Huninin üstünde artan beton mala ile alınır ve yüzey düzeltilmiş olur. Huni etrafına beton dökülürse temizlenmelidir.

7) Son olarak huni tutma yerlerinden tutularak 5-10 saniye içinde sabit hızda düz bir şekilde çekilir. Betonun simetrik dağılmış olması gerekir.

8) Çekilen huni ters çevrilip yığılan betonun yanına konur ve üzerine de bir ucu betonun üzerinde olacak şekilde şişleme çubuğu konur.

9) Çubuğun alt yüzü ile betonun üst yüzünün ortalama yüksekliği arasındaki mesafe ölçülür, bulunan değer en yakın 0,5 cm’e yuvarlanır. Bulduğumuz bu değer betonun slumpını yani çökme değerini vermiş olur. Bu değer beton kıvam sınıfının belirttiği değerler arasında olmalıdır.

Deney sonucu kıvam sınıfından farklı sınıfta gelirse ne yapmalıyız?

Slump sonucuna göre beton, reçetesindeki kıvam sınıfından farklı sınıfta (daha yüksek ya da daha düşük) gelirse beton santraliyle görüşülür betonun kıvamının problemli olduğu söylenir ve beton kullanılmaz.  Slump sonucu ve reçetedeki değer aynı fakat sipariş ettiğimiz sınıftan farklıysa yine beton santrali ile görüşülüp bir karışıklık olduğu söylenir. Slump değeri olması gereken aralıkta fakat alt kıvam sınıfına yakın bir seviyede ise daha önce deney çalışmalarınca belirlenen oranlarda redoz (akışkanlaştırıcı) eklenebilir. Fazla kullanılmamalıdır kullanılırsa betonda ayrışmaya (segregasyona) sebep olur.

İmalat yerine göre kıvam sınıfı değişir mi?

Mastarlanacak yüzeylerde örneğin plak döşemede kıvamı yüksek beton tercih edilir. Bunun sebebi betonun döşeme zemininde eşit yerleşmesinin gerekli olmasıdır. Kolonda ise daha düşük kıvamda beton kullanılabilir. Örneğin döşemede S4 kıvamında beton kullanılırken kolonda S3 kıvamında beton kullanılabilir.

Slump değerine etki eden faktörler

Slump değerini yani beton kıvamını etkileyen en önemli su/çimento oranıdır. Beton reçetesinde su/çimento oranı yazmalıdır. Ondan sonra kimyasal katkılardır. Süper akışkanlaştırıcı madde ve hava sürükleyiciyi örnek verebiliriz. Bunların dışında

  • Üretim süreci (süreç sırası, karıştırma süresi vb.)
  • Transmikserin temiz olmaması (içinde su veya başka bir şey olması)
  • Üretimden sonra operatörün transmiksere müdahalesi
  • Hava şartları (özellikle ekstrem koşullarda)
  • Trafik durumu (betonun sahaya ulaşma süresi 2-3 saatten fazla olmamalı)
  • Pompalı döküm ise pompanın döküm hızı ve yaşı vb sebepler betonun kıvamını etkiler.

Ne sıklıkla deney yapmalıyız?

Slump deneyi her transmikserde bir kere yapılması gerekir. Transmikserin 10’ ar m3 beton getirdiğini varsayarsak 10 m3 te bir deney yapılmalıdır. Ancak beton döküm aşamasında uzun ara verilirse (örn: 1 saat veya daha fazla) tekrar deney yapılarak kıvamına bakılması gerekir.

Beton kıvam sınıfı ve değerlerini TS EN 206’ da bulabiliriz. Aşağıdaki tablo TS EN 206’ dan alınmıştır.

Bu konu ile ilgili faaliyetlerde TS EN 12350-2 referans alınmalıdır.

Hazırlayan: İnş. Müh. (Stu) M. Hatip ÇETİN

e-posta: mehmethatipcetin25@gmail.com

 

inşaport.com ücretsiz aboneliği

Haftalık bültenimize abone olun, yeni içerikleri kaçırmayın.

Abonelik işleminiz tamamlandı.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

Yaklaşan Etkinlik







CEVAP YAZIN

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.