Bina yükseklik sınıfı nasıl belirlenecek?

1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği” beraberinde bir çok değişikliği de getirdi. Bu değişikliklerden Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) ve Bina Yükseklik Sınıfı (BYS) konularını bu makalemde açıklayacağım.

Bina Kullanım Sınıfları’na ve Kısa Periyot Tasarım Spektral İvme Katsayısı (SDS)’na bağlı olarak Deprem Tasarım Sınıfları (DTS) belirlenmektedir.

Daha önce yazmış olduğum makalemde yaptığım örnekte SDS = 1,11 olarak bulunmuştu. Bu değere göre binanın Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) 1 veya 1a olarak seçilecektir.

Bina Kullanım Sınıfları nelerdir?

Deprem Yer Hareketi Spektrumları Nasıl Oluşturulacak?

Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) belirlendikten sonra yapılacak ilk iş bina yükseklik sınıfı bulunmaktır. TBDY 2018’e göre 8 çeşit bina yükseklik sınıfı bulunmaktadır. Peki, bina yükseklik sınıfını neye göre belirleyeceğiz?

Bina Yükseklik Sınıfının belirlenebilmesi için öncelikle Deprem Tasarım Sınıfının tespit edilmesi gereklidir. Deprem Tasarım Sınıfının nasıl tespit edileceğini başka bir makalede belirteceğim. Deprem tasarım sınıfını bildiğiniz bir yapınız için öncelikle bina tabanı ve yüksekliğini tespit etmeniz gerekiyor.

Bina Tabanı ve Bina Yüksekliği

1- Rijit bodrum perdelerinin binayı her taraftan veya en az üç taraftan çevrelemesi,

2- Birbirine dik bina eksenlerinin herbirinin doğrultusundaki hakim titreşim modunda, bodrum katlar dahil binanın tümü için hesaplanan doğal titreşim periyodu’nun, aynı taşıyıcı sistemde zemin kat döşemesi dahil tüm bodrum kütleleri hesaba katılmaksızın aynı doğrultuda hesaplanan doğal titreşim periyodu’na oranının 1.1’den küçük olması (T_p,tüm ≤ 1.1 T_p,üst)

Yukarıda verilen koşulların her ikisini de sağlayan bodrumlu binalar’da, bodrum perdelerinin üst kotundaki kat döşemesi seviyesi bina tabanı olarak alınacak ve buna göre bina yüksekliği belirlenecektir.

Yapıya ait taban kotunu ve yüksekliğini belirledikten sonra aşağıda verilen tabloya göre Bina Yükseklik Sınıfı belirlenecektir.

Örnek:

12 katılı, her katının yüksekliği 3,6 metre olan bir yapının 2 bodrum katı bulunmaktadır.  Bodrum katların 4 tarafıda rijit bodrum perdeleri ile çevrilidir. Yapının hakim titreşim periyodu 2,0 saniyedir. Bodrum katlar ve zemin kat döşemesi dahil edilmeksizin yapının titreşim periyodu 1,9 saniyedir. Yapının Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) 3a’dır. Yapının BYS’nı belirleyiniz.

Çözüm:

Bodrum katların 4 tarafı rijit perde ile çevrili olduğundan (1) nolu şart sağlanmıştır. Tüm yapının titreşim periyodunun, bodrum katlar ve zemin kat döşemesi dahil edilmeksizin elde edilen titreşim periyoduna oranı 1,05 < 1,1 olduğundan (2) nolu şart da sağlanmıştır. Her iki madde sağlandığı için taban kotu olarak yapının bodrum kat üstü kotu alınacaktır. Bu durumda yapı yüksekliğimizi 10 kat olarak alacağız. Yani 10*3,6 = 36,0 metre. Tablodan yapının Deprem Tasarım Sınıfı ve yüksekliğine göre baktığımızda, BYS = 5 olduğunu görmekteyiz.

Peki, yapı eğer  iki şartı sağlamasaydı ne olacaktı? Bu durumda yapının yüksekliği 12 katın yüksekliğine eşit olacaktı. Yani 12*3,6 = 43,2 metre. Tablodan baktığımızda BYS = 4 olduğunu görebiliriz.

Saygılarımla.

Yüksel KAYA