Bu yazı dizisinin ikinci bölümünde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 16. Bölümü kapsamında “Efektif Gerilme – Etkin Derinlik – Sondaj Derinliği” kavramlarını sayısal örnekler ile göstermek istiyorum. Yeni yönetmelik kapsamında sondaj derinliklerinin belirlenmesi için jeoloji – jeofizik mühendislerinin inşaat mühendislerinden yapı etkin derinlik hesaplarını isteyeceğini hatırlatmak isterim.
Tüm yapılar bir şekilde zemine oturmaktadır. Oluşturduğumuz yüzeysel temellerin tabanında oluşan basınç zemine yayılmaktadır. Bu yayılım derinlik ile azalan bir grafik izler. Bu sebep ile yapılan yapının oluşturduğu basıncın zemin içerisinde anlamını yitirdiği belirli derinlik etkin derinlik olarak tanımlanır. Basitçe özetlemek gerekirse; etkin derinlik, zeminin yapımızın varlığından haberdar olmadığı ilk derinliktir. Bu derinlikten sonra yapımız sebebi ile zemin üzerinde bir etki görülmez. Detaylar için linkten bölüme ulaşabilirsiniz.
Birinci bölümü incelemeden diğer bölümlere geçmemenizi tavsiye ederim.
2. Bölüme aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
Yeni deprem yönetmeliğine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
Çevre ve şehircilik bakanlığının yayınladığı geoteknik rapor formatına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
Abone Listemize Kaydolun
inşaPORT Mail Aboneliği
Posta listemize abone olun ve e-posta gelen kutunuzda ilginç şeyler ve güncellemeler alın.
Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.
Bir şeyler yanlış gitti.
Benim söylemek istediğim kaya değil, örneğin yeraltısu seviyesi 5 metrede olan ve en az 30-40 metre kumlu,killi, siltli devam eden zeminler için söylüyorum. Örnegin 30*50 boyutunda fabrika binası düşünün. yönetmeliğe göre yapı genişliğinin 1,5 katı baz alındığında 45 metre sondaj derinliği çıkıyor. Mütemadi temel ile çözülen bu yapının efektif gerilmeye göre etki derinliğine bakıldığında 10 metre içinde etki derinliği bitiyor. sıvılaşma analizi için ise en az 20 metre sondaj yeterli iken yönetmeliğe baktığımızda en olumsuz olan 1,5B= 45 metreyi işaret ediyor. Buda gereksiz bir sondaj derinliği ortaya çıkarıyor. Demek istediğim yönetmelikte yapı genişliği ifadesi yerine temel genişliği ifadesi kullanmalı ve temel türlerine göre sondaj derinliği ayrı ayrı belirlenmeli veya sadece net taban basıncından kaynaklanan zemindeki gerilme artışının zeminin kendi ağırlığından kaynaklanan efektif gerilmenin %10 una eşit olduğu derinlik yeterli görülmelidir. Sizin sözlediğiniz kayalarla ilgili söylediğiniz konuda bir itirazım yok. kayalarda temelden itibaren sağlam kayada 3, bozuşmuş kayada 5 metre ilerlenmesi yönetmeliğe göre de formata göre de yeterli kalmaktadır. Eğer alüvyon zemin içerisinde örneğin etki derinliği 30 metrede biten bir yapı için sondaja başlayalım. 15 metrede kayaya girince 3 metre daha ilerleyip bırakırız. o konuda bir şey demiyorum.
Dediğinizi anlıyorum. Lakin yapı genişliği yerine temel genişliği ifadesinin kullanılması akıllıca olmaz. 60 cm genişliğinde bir sürekli temelin 1.5B sini 90cm olarak hesaplamanız bilimsel olmaz. Yapı genişliği kesinlikle doğru ifadedir.
Sizin ve benim varmak istediğimiz nokta basit yapıların zemine büyük alanlarda yayılması durumunda anlamsız derinliklerde sondaj miktarlarının çıkması. Kat sayısı fazla olmayan ve zemine büyük alanlarda yayılan yapılar taşıma gücü ile ilgili sıkıntı yaşamıyor. Burada problem farklı oturma ve dönme olabilir. Bundan ötürü sondajların sayısının fazla derinliğinin az olması gerekir. İlerleyen zamanlarda yönetmelikte ve/veya bakanlığın yayınladığı tebliğde bu durum ile ilgili bir sınırlandırma yapılsa iyi olur.
güzel anlatmışsınız zaten bilinen hesaplamalar. Ancak deprem yönetmeliğine maddeyi koyanlar ne diyor? bina temelleri için temel tabanından başlayarak YAPI GENİŞLİĞİNİN 1,5 katı veya net taban basıncından kaynaklanan zemindeki gerilme artışının zeminin kendi ağırlığından kaynaklanan efektif gerilmenin %10 una eşit olduğu derinlikten daha elverişsizi olacak şekilde seçilecektir. Bu maddede temel sistemi baz alınmamış sadece efektif gerilme yeterli görülmemiş kıyasla büyük olanı al demişler. İnsanlar maddeyi çıkarırken söylediğiniz küçük katlı geniş yapıları düşünmemiş sadece gökdelen türü yapıları baz almış ve bunlarda efektif gerilme artışının daha derinlere ulaştıracağını yani 1,5 B yi geçeceğini düşünüp hatalı bir madde çıkartmışlar. kimse yönetmelik uygulayıcı kişilerle savaşmayıp direk olarak bu hatalı maddenin düzeltilmesi üzerinde durmalıdır. Sonuçta o madde orada durdukça ve bir yapıda sıkıntı meydana gelmesi durumunda zemin araştırma metrajları bilirkişiler tarafından yetersiz bulunma durumu olabilecekken onay mercileri bu durumu göz ardı edemez.
Öncelikle yorumunuz için teşekkürler. Verdiğim örnekler ile ilgili yazmışsınız sanırım şu yazıyı “Sonuçta o madde orada durdukça ve bir yapıda sıkıntı meydana gelmesi durumunda zemin araştırma metrajları bilirkişiler tarafından yetersiz bulunma durumu olabilecekken onay mercileri bu durumu göz ardı edemez.”
Anlatmak istediğim şu: 1. Örnekte ilk 3 metresi çakıl sonra tamamen andezit parçasız kırıksız bir kayaçtan oluşan zemin için efektif derinlik 11 metre ve 1.5 B şartı 15 m olan bir zeminden bahsediyorum. Yönetmelikte AÇIKÇA DİYORKİ:
[16.A.1.4] (a) bendi : Yüksek dayanıma ve rijitliğe sahip bir tabakanın daha sığ derinliklerde rastlanması durumunda sondaj, bu tabaka içine en az 3 metre girerek tabaka sürekliliğinin belirlenmesi ile sonlandırılabilir.
Anlatmaya çalıştığı hesaplarınızı yapın ve sondaja başlayın. Eğer hesaplarınızda ki derinliğe gelmeden sağlam bir zemine girerseniz 3m ilerleyin ve bırakın diyor. Ama bazı kurumlar bunu hesap derinliğinin altına 3 metre inerek bırakın algılamak istiyor.
İkinci örnekte ise tamamen kendi kafalarına göre uydurdukları bir durum 3 Adet 30 metre sondaj istenmesi? Bunun ile ilgili de mi yasalarda bir durum var ben bilemiyorum. Bu örneklerde kafanıza takılan durumları yönetmelik-tasarı vb… durumların şartlarına göre madde olarak bana yollarsanız sevinirim.