Beşinci bölümde Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 16. Bölümü kapsamında “Taşıma Gücü Kapasitesi” kavramını anlatarak sayısal örnekler ile göstermek istiyorum.
5. Bölümün 1. Parçasına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
Sorularınızı sormaktan çekinmeyin.
https://www.facebook.com/gokhan.demirbas.73550
Abone Listemize Kaydolun
inşaPORT Mail Aboneliği
Posta listemize abone olun ve e-posta gelen kutunuzda ilginç şeyler ve güncellemeler alın.
Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.
Bir şeyler yanlış gitti.
Merhaba bu kısımda aklıma takılan bir kaç yeri sormak istiyorum. Taşıma gücü formulünde q bileşeni için şöyle bir ifade kullanmışsınız;
“Taşıma gücünün 3 bileşeni yukarıda formül üzerinde gösterilmiştir Gördüğünüz üzere formülün ikinci (q) parçasında temelin oluşturulması için kaldırılacak olan zeminin yükü taşıma gücünü artırmaktadır.”
Burada kazılan birimin taşıma gücüne olan katkısını anlamlandırmada güçlük çekiyorum. Karşıma çıkan şu görseli sizinle paylaşacağım.
https://eksiup.com/p/3t125401nmea
Burada q faktörünün kaldırılan zeminden ziyade temel etrafında ve üstünde kalan toprağın oluşturduğu gerilmenin taşıma gücüne faydası olduğu kanısına varıyorum. Sizin görüşünüzü öğrenmek isterim.
İkinci olarak Ø ve c değerlerini 2/3 ile çarparak azaltmışsınız. Eskiden yapılan hesaplarda bazı jeoloji mühendislerinin bu değeri 4/5 aldığını gördüm, eurocode7 de ise 1.25 e bölüneceği söylenmiş. Azaltma faktörünün kaç alınması gerektiği konusunda kesin bir sonuca varamadım. Bu konudaki tecrübenizi paylaşırsanız sevinirim.
Bahadır bey öncelikle sorunuz için teşekkür ederim.
q Kısmında şekilde gösterdiğin etki temelin etrafındaki efektif gerilmenin zeminin kayma gerilmesi ile yenilmesi durumunda bu yenilmeye (Şekilde göstermiş olduğunuz dairesel etki alanına ters etki oluşturacak) karşı bir etki olarak sağlamaktadır. Lakin bu yalnızca zeminin taşıma gücünün şekilde gösterildiği gibi yenilmesi durumunda etkili olacaktır. Bu farklı anlatımdaki sürşarj mantığı ile açıklamaktaki amacım DF nin temel alt kotuna eşit olmadığını daha net olarak anlatmak içindir.
İkinci sorunuza şu şekilde bir cevap vermek isterim;
4/5 değerini daha önce hiç görmemiştim lakin 1,25 değerini biliyorum. Burada anlatılması gereken bir kaç özel durum var.
Öncelikle 2/3 düzeltmesinde ki asli amaç rahmetli Terzaghinin şunu idrak etmemizi istemesidir: Bir zemin yalnızca yukarıdaki fotoğrafta gösterdiğiniz şekilde (genel kayma yenilmesi) taşıma gücü kapasitesi açısından yenilecek ise yaptığımız taşıma gücü hesapları doğrudur. Eğer zemin içerisinde öngörülemeyecek farklı bir yenilme (Lokal çökme, zımbalanma, öngörülemeyecek farklı deplasman vb…) olma ihtimaline karşı bu küçültmeyi yapmamızı önermiş. Bowles bu konu ile ilgili şunu söylemiş:
“When Terzaghi (1943) developed his bearing-capacity equations, he considered a general shear failure in a dense soil and a local shear failure for a loose soil. For the local shear failure he proposed reducing the cohesion and fi as
c” = 0.67c
fi” = tan”l (0.67 tan fi)
Buradaki 0,6666667 = 2/3 açık olarak görülür.
Gelelim EuroCode7 nin 1.25 değerine. EuroCode7 son olarak 2007 yılında güncellendi. Rahmetli Terzaghi ise 1963 yılında öldü. Kendi zamanında arazide yapılan deneyler o kadar kısıtlı imiş ki yapılan işlemlerin büyük bölümü kabullere dayandırılmış. Lakin Eurocode bildiğimiz tüm deneyler ile ilgili belirli kriterler bildirir ve güvenlik katsayısını 1/1,25 = 0,8 (>0,67) seviyesine çekmiştir. Bilim geliştiği ve bir konu ile ilgili bilgimiz arttığı sürece güvenlik faktörleri her zaman azalacaktır. Bu durum hem şev şev analizinde hem de taşıma gücü kapasitesinde bu yönde ilerlemektedir.
Ayrıca yeni yönetmelik kapsamında taşıma gücü kapasitesi (eskiden kullanılan emniyetli taşıma gücüne nazaran) asla temel tasarımında aslî esas olarak alınmamalıdır. Özellikle granüler zemin türlerinde bir yapının zemini taşıma gücü açısından yenmesinden çok çok önce deformasyon yönünden yapı hasar görecektir.
Yeni rapor formatı ile presiyometre ve spt çalışmaları belli standartlara ulaştı. Taşıma gücü hesabında, SPT ve presiyometre hesapları yapıyor musunuz?
Halil bey bu özel bir konu bence. Sebebi şudur ki daha içsel sürtünme açısını doğru dürüst hesaplama durumu olmayan yada verilen içsel sürtünme açısı ile taşıam gücü hesaplayamayan bir kişiye presiyometre üzerinden ampirik formüller ile taşıma gücü kapasitesi hesaplatmak akıllıca olmaz. Presiyometre deneyinin sonuçlarını irdelemek için zeminin tamamı ile bilgi sahibi olmak gerekir. Çakıl yoğunluklu zeminlerde presiyometre sonuçlarının anlamsız çıkabilme ihtimali mühendisleri yanlışa sevk edebilir. Elastisite modüllerinin bu yöntemler ile bulunması daha akıllıca olacaktır. Kum – kil – silt gibi zeminlerde Menard (1965) ile taşıma gücü kapasitesi hesaplanabilir. Lakin burada “EMNİYETLİ TAŞIMA GÜCÜ” hesabı yapılır. Eğer bu ampirik yöntemleri “FİNAL TAŞIMA GÜCÜ” hesabına uyarlamaya çalışırsanız çok uçuk sonuçlar çıkar.
Bu sebeplerden ötürü SPT ve Presiyometre verilerini “Tecrübeli Mühendislerin” yalnızca genel kabullerin doğruluğunu kontrol etmek amaçlı kullanmasını tavsiye ederim.
İsim vermeden bir veri paylaşayım sizin ile. Yaptığımız bir çalışmada SPT-N verileri 11 – 30 değerleri arasında değişen %53’ü çakıl %17’si kum ve %30’u ince malzemeden oluşan bir zemin “GM” olarak tanımlanmış. Bu zemine kesme kutusu deneyi yapılmış ve içsel sürtünme açısı 8 derece olarak gösterilmiş. Dünyanın hiç bir yerinde hiç bir üstada hiç bir eğitimciye bunu söyleyemezsiniz. Deney raporu olarak onaylı bir şekilde verilmiş bu değer. Daha bu laboratuvar deneyleri düzgün bir şekilde (örselenmemiş numune – kalibrasyon sebepli olabilir) yapılamıyor iken insanları presiyometre deneyine yönlendirmek uygun olur mu bilmiyorum.