Şantiyelerde Malzeme Zayiatı ve Önleme Yolları

0
1171
- Advertisement -

Herhangi bir imalatta, kabaca % 70-80’inin malzeme olduğunu kabul ve biraz abartarak bunda da %20 zayiat verdiğimizi varsayarak, genel imalat bedelinin % 15’i, yani tüm işçilik tutarının yarısını aşan rakamlarla karşılaşırız. Sadece bu kaybı, ya da hiç olmazsa yarısını önlemenin  bile bir şantiyeyi zarardan kara  geçirebileceği düşünülürse, bu konunun kapsamı  ve önemi daha iyi anlaşılır.

Öte yandan bu zayiat  hesaplarının sürekli yapılması geleceğe bir ışıktır. Nerelerde  ve ne kadar zayiat  yapıldığının bilinmesi, yeni teklifler için fiyat oluşturmada  önemli yararlar  sağlayacaktır.

Şantiyelerdeki malzeme zayiatı genellikle:

1. Teslim Alma, Depolama ve Korumada Özensizlik

2. Kullanmada Malzeme İsraf

3. Hatalı İmalat Kayıpları

olarak üç ana kalemde toplanmaktadır. Sıra ile açıklayalım:

 


 1. Teslim Alma, Depolama ve Korumada Özensizlik

a) Şantiyelerdeki malzeme zayiatının çoğu, hiç olmaması gereken yerde, daha teslim almada başlıyor. (Noksan, kalitesiz ve de yanlış teslim almalarla, şantiyenin gider hanesini kabartmamak için)

  • Demir, saç vb. malzemeyi kesinlikle tartarak,
  • Adetle belirli malzeme ve teçhizatı sayıp, irsaliyeye göre kontrol ederek,
  • Kum, çakıl, mıcır, taş vb. malzemeyi, boşalmadan kamyonda ölçerek teslim almalı;
  • Kazan, tank, hidrofor vb. ağır ya da diğer nazik malzemenin taşıtlardan indirilmesinde hasara uğramamaları ya da diğer nazik malzemenin taşıtlardan indirilmesinde  hasara uğramamalarına  özen gösterilmelidir.
  • Mesai saati dışı, göz kararı malzeme teslim alınmamalı, sevklerde nakliyeciler, malzemeyi  şantiyeye ancak mesai saati içinde  teslim edebileceği hususunda  gereğince uyarılmalıdır.

b) Depolamaya gelince, ne yazık ki çoğu şantiyelerde bugün, malzemenin sadece (girdi-çıktı) kayıtlarını tutacak değil, cinslerine ve özelliklerine göre depolayacak bilgi ve yetenekte ambarcılar çok az bulunmaktadır.

  • Hatalı depolamadan meydana gelecek zayiata ek olarak şantiyenin, gerektiğinde elindeki malzemenin adet ve miktarını kolayca sayıp ölçmemesi ve aradıklarını bulamaması nedeniyle iş duraklamaları ile mükerrer sipariş harcamalarından kaçınabilmesi için malzemenin her an kolayca sayılıp, ölçülebilecek; rahatça alınabilecek ve bir kısmı alınırken kalan kısmı zarar görmeyecek; zaman ve hava etkileri ile dağılıp bozulmayacak şekilde, cinslerine ve karakterlerine  göre, yetkililerince bilinçli depolanmalıdır.
  • Açıkta depolamada tuğla, kiremit, eternit vb. malzemelerle, saç vb. madensel ve de nazik malzeme ve imalat için, çok el değiştirmeden kullanılabileceği yerlere yakın, taşıt ve inşaat makinalarının çarpıp ezemeyecekleri alanlar seçilmelidir.

c) Bir de hırsızlık zayiatı olabiliyor, şantiyelerde. İçerden olsun dışardan gelsin, bir kısım malzemeyi satmak amacı ile çalıp götürenlerle, şantiyede çalışanlardan  bazılarının kendi  kişisel  gereksinmeleri için  bazı şirket malzemesini  alıp  götürmelerinin zayiatı…

  • Kurşun boru gibi, kablo gibi, vana ve musluk gibi, kolay çalınabilir malzeme özellikle önemlidir ve gereken önlemler alınmalıdır.
  • Ancak bu çeşit zayiatın olası tutarını iyi tahmin etmelidir ki hırsızlığı önlemek için alacağımız önlemlerin harcamaları, olası hırsızlık bedeleni geçmesin.
  • Bu cins zayiatı önlemek için şantiyenin etrafını kesinlikle çevirmeli, kıymetli malzemeyi kapalı ve kilitli yerlerde korumalı, şantiyeye giriş ve çıkışı bekçili tek kapıdan yapmalı ve iş saatleri dışında şantiye içinde bulunmayı yasaklamalıdır.

Teslim Alma, Depolama ve Koruma Kayıplarının Kontrolü

  1. Miktarı tartı ile tespit edilebilecek malzemelerin teslim alımlarında, tartım işlemi yapılıp irsaliye ile kontrol edilmelidir.
  2. Miktarı sayılarak tespit edilecek malzemelerin teslim alımlarında, sayım işlemi yapılıp irsaliye ile kontrol edilmelidir.
  3. Miktarı ölçülerek tespit edilecek malzemelerin teslim alımlarında, ölçüm işlemi yapılıp irsaliye ile kontrol edilmelidir.
  4. Malzeme teslim alımları mesai saati içinde yapılmalıdır.
  5. Malzeme depolamaları her an kolay sayılıp ölçülebilecek şekilde yapılmalıdır.
  6. Malzemeler zaman ve mevsim koşullarına göre bozulmayacak şekilde depolanmalıdır.
  7. Açıkta depolamalarda, malzeme mümkün olduğu kadar kullanılacağı yere yakın depolanmalıdır.
  8. Çalınmalara karşı, şantiyenin etrafı çevrilmeli, kıymeti malzemeler kilitli yerlerde saklanmalı, şantiye giriş ve çıkışları bekçi kontrollü kapılardan yapılmalıdır.
  9. Şantiyeden çıkan araçlar kontrol edilmelidir.

 


 2. Kullanmada Malzeme İsrafı

Kullanmada malzeme israfı, genellikle ve özet olarak işçinin mal kıymeti bilmemesi ile yaptığı işin sonuçlarını düşünmemesi ve de özellikle götürü işçilik olarak yaptığı işlerde, işçilikten kazabilmek için malzemeyi feda etmesinden oluşmaktadır. Şöyle ki:

a) Usta, (Kırılırken tuğladan çıkan sesten hoşlanır da ondan derler) örneğin, duvar örerken gereken parça tuğlayı aramaz da eline aldığı ilk sağlam tuğlayı,  malanın keskin kenarı ile kırar, bir parçasını kullanır, diğer kısmı ufalanır gider. Aynı şekilde imalattaki yerine göre kullanılmak üzere kısa boy keresteyi aramaz da büyük boyları kesip parçalar. Ustaların  yanına parça tuğla ve taş vb. ile özellikle kısa ve çeşitli boyda keresteyi önceden getirmeli ki tam ve büyük boyları ziyan etmesinler. Demirlere gelince, birbirinin parçalarından yararlanabilmek için, kesime başlamadan, kesinlikle listelenmeli, parçalar kutur ve boylarına göre kolay alınır şekilde tezgâh yanına dizilmelidir.

b) (Usta çivi çalmaz, ama yere düşeni de almaz!) diye bir söz vardır ve doğrudur. Dikkat edin, herhangi bir usta bir yere çakarken çivi yere düşse kesinlikle eğilip almaz, torbasından bir yenisini çıkarır. Gene, özellikle götürü işlerde,  kullanılmış kerestenin  çivilerinden, ancak keseceği yere rastlayanını çıkarıp yere atar, kalanlarını birer keser vuruşu ile  olduğu yerde ezer bırakırlar. Böylece yerler, yeni ve eski, kerestelerin üzeri ezilmiş çivilerle doludur. Olasılığı varsa işçilik ihalelerine çiviyi de katmalı, yoksa bir ekiple kerestelerdeki çivileri çıkartıp toplatmalı, götürü olarak doğrultturarak yeniden kullanılmalıdır.

c) Kalıp ve iş iskelesini sökerken meydana gelen kereste zayiatı da çok önemlidir. Sökümde harap olmaması için (ve de kalıp kurulurken seviye ayarlama  kolaylığı  bakımından) dikmelerin altına  çift kama koymak; iskeleleri yıkarak değil, teker teker elemanlarını alarak sökmek; Yüksek katlardaki kalıp malzemesini aşağı atmak değil de indirmek yolu ile kereste zayiatı azaltılabilir.

d) Malzeme zayiatının önemli bir kısmı da harç zayiatıdır. Harçların toprak zeminde hazırlanarak, ya da kullanılacağı yerde (teknik bakımdan da hatalı olarak) toprak zemine dökerek zayiat vermemek için beton bir zemin hazırlamalı, ya da taşınabilir saç plakalar kullanılmalı; arabaların fazla doldurulması ya da  araba yol ve iskelelerin düzensizliğinden  meydana gelen sağa sola saçılmaların, betonları kalıp içine dökerken dışarı taşmaların, kalıp ve kalıp taşıyıcı iskelelerinin yapımına özen göstererek oturma ve şişme nedenleriyle gereksiz beton sarflarının önlenmesi; iş saati sonuna kadar kullanılabilecek ve de ancak kullanılabileceği yer kadar beton ve çimentolu harç hazırlayarak, iş saati ya da imalat sonunda harç artmamasına dikkat edilmesi; Elektrik kesilmesi, yağmur vb. durumlarda hazır beton harcının ziyan olmaması için uygun bölümlerde yedek beton dökme yerleri, yedek benzinli ekipman ve örtü malzemesi bulundurulması  yolları ile bu çeşit malzeme zayiatının da hiç değilse azaltılması sağlanabilir.

e) Şantiyelerde genellikle kimsenin eli, kapamak için elektrik anahtarı ve su musluklarına gitmez. Akaryakıt, elektrik ve su harcamalarına da dikkat edilmeli, arızalı su tesisatı derhal onarılmalıdır.

Kullanmada Malzeme İsrafının Kontrolü

  1. Özellikle parça malzemelere ihtiyaç duyulan imalatlarda, (tuğla duvar imalatı için tuğla parçası, kalıp imalatı için kısa boy kereste) sağlam malzemenin ziyan edilmemesine özen gösterilmeli, bu amaçla kullanılabilir parça malzemeler kolay görünür şekilde imalat yerinde bulundurulmalıdır.
  2. Kalıplar her kullanımdan sonra temizlenmeli, kullanım önceside yağlanmalıdır.
  3. Kalıp ve iş iskelesi sökümlerinde, kalıp malzemelerine zarar verilmemeli, kalıp ve iş iskelesi elemanları teker teker sökülmelidir.
  4. Yüksek katlardaki kalıp malzemesi aşağı atılmamalı, indirilmelidir.
  5. Harçlı imalatlarda kullanılacak kadar harç hazırlanmalı, fazla harcın ziyan olmaması için kullanılabilecek yerler önceden belirlenmelidir.

 


3. Hatalı İmalat Kayıpları

İmalat hataları kalitesiz işçiden daha çok, şantiyenin ihmali ve kontrol noksanlığından ileri gelir. Bunun  neden olacağı zayiatın yanında yıkma ve hatalı işlerin utancından da kurtulabilmek için:

a) İmalata geçmeden önce Mimari, Betonarme/Çelik ve detay projelerinin birbirleri ile uygunluklarının yanında bunların Tesisat, Elektrik ve Montaj projeleri ile uygunlukları da önemle sağlanmalıdır. Çeşitli  tesisat delik ve boşlukları, montaj delikleri, tesisat ve su kanalları, makina kaideleri, ankraj delik ve plakalarının projedeki durumları özenle incelenmeli, özellikle kaideler ve delikleri  olanağınca katalogları ile de karşılaştırılmalıdır.

b) Sonradan oyma, delme ve kırmalara neden olmamak için beton dökmeden önce, ankastre elektrik tesisatının döşenmiş, gerekli tesisat deliklerinin, geçiş parçalarının, ankraj plaka ve cıvatalarının, sonradan rahatça çıkarılabilecek şekilde hazırlanmış delik takozları, dilatasyon ve derz çıtalarının tam yerlerine ve tümüyle konmuş bulunmalarına dikkat edilmelidir. İleride yerlerinden çıkarılmaları çok zor ve masraflı olacağından, ahşap takoz ve çıtalar beton içinden zamanında, ancak beton kenarları hırpalanmadan çıkarılmalıdır.

c) Sonradan neden olunacak yıkma, tadil. Tamir, temel ve zemin dolguları, sıva ile düzeltmeler vb. işlerden kaçınabilmek için, sonradan değil, iş sırasında kontrol edilerek:

  • Temellerin, gereğinden çok kazılmamasına, dolguların son derecede iyi sıkıştırılmasına dikkat edilmelidir.
  • Kalıpların ipinde, şakulünde ve terazisinde yapılması sağlanmalıdır.
  • Duvarların ipinde, şakulünde ve gönyesinde yapılmasına, tuğla/briket sıralarının yatay; Kapı ve pencerelerin yerlerinde, kenarlarının şakulünde olmasına özen gösterilmeli, kapı-pencere açıkları projeden 1-2 cm. geniş tutulmalıdır.
  • İzole iyice kontrol edilmeden, üzerine ve dışına yapılacak imalata başlanmamalı, sonraki imalat sırasında izolenin bozulmamasına özen gösterilmelidir.
  • Boya işlerinde katalog ve örnek renklere uymaya dikkat edilmeli, tamamen mutabık kalınmadan ve her iş bitmeden son katlar vurulmamalıdır.
  • Bir yer tamir edilirken işçilerin bir başka yer ya da işi bozabilecekleri hatırdan çıkarılmamalıdır.

d) Uygulamada hiç bir zaman hafızaya güvenmemeli, bir işe başlamadan ve de bir soruda kesinlikle şartname ve projeye bakmalıdır.

Hatalı İmalat Kayıplarının Kontrolü

  1. İmalata geçmeden önce, mimari, tesisat ve montaj projelerinin uygunlukları incelenmeli, betonarmede bırakılması gereken tesisat geçişleri bırakılmalıdır.
  2. Temeller gereğinden derin kazılmamalı, dolgular iyi sıkıştırılmalıdır.
  3. Kalıplar ipinde, şakülünde ve terazisinde olmalıdır.
  4. Duvarlar ipinde, şakülünde ve gönyesinde yapılmalıdır.
  5. İzolasyonlar kontrol edilmeden sonraki imalata başlanmamalı, imalat sırasında izolasyonlar bozulmamalıdır.
  6. Boya işlerinde her iş bitmeden son kat boya yapılmamalıdır.

 


DİĞER KONTROLLER

  1. Malzeme kare balansı yapılarak fire miktarları belirlenmeli, ay sonlarında malzeme zayiat oranları görülebilmelidir.
  2. Bütçe malzeme bedeli hesabında fire düşünülmeli ve fiilide bu fire kontrol edilmelidir.
  3. Taşaron hakediş ve/veya kesin hesaplarında ekstra fireler varsa bedeli Taşaron hakedişlerinden kesilmelidir.
  4. İş bitimlerinde malzemeler bazında tespit edilmiş zayiat oranlarının teklifte öngörülen zayiat oranları ile mukayesesi yapılmalı, teklif departmanına da geribildirim yapılmalıdır.

Sözün kısası, yapılan işi usulüne göre yaptırır ve gerekli kontrolleri zamanında yaptığınızda zaiyat ile hiç sorun yaşamayacaksinız.

 

Kaynaklar:

inşaport.com ücretsiz aboneliği

Haftalık bültenimize abone olun, yeni içerikleri kaçırmayın.

Abonelik işleminiz tamamlandı.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.