Düzenleyen: Şehir Plancısı Aleyna SAĞIR

Meydanlar kentsel yapının en belirgin bileşeni olup, binaların mekân etrafında oluşturdukları süreklilik ile biçimlenirler. Kent merkezinin belirleyici faktörü olan meydanlar Zucker’e göre meydan kent dokusu içinde adeta “psikolojik bir dinlenme yeri”dir. Meydan kentin odak noktasıyken aynı zamanda bireylerin sosyalleşme alanlarıdır. Meydanlar ele alınırken gözetilmesi gereken en önemli hususlardan biri yer ve aidiyet duygusunun geliştirilmiş olmasıdır. O yerin kendine özgü coğrafi, tarihsel, toplumsal ve estetik özelliklerinin meydan tasarımlarına yansıtılmış olması aidiyet duygusunu artırır.

Kent merkezini oluşturan meydanların tasarımında dikkat edilmesi gereken ilkeler;

1.İmaj ve Kimlik

Meydanlar; tarihsel olarak toplumların merkezi, geleneksel olarak da, kent kimliğini biçimlendirmeye yardımcı bir unsur olmuştur. Meydanlara güçlü bir imaj vermek için, kimi zaman çeşmeler kimi zaman da heykeller kullanılmıştır. Örneğin Roma’daki görkemli Trevi Çeşmesi ya da Philadelphia Logan Meydanindaki Swann Çeşmesi gibi. Pek çok meydan imajı, çevresinde yer alan katedraller, belediye binası yada kütüphane gibi büyük kamu binaları ile yakın ilişki içerisindedir. Günümüzde, topluluklara kimliğini veren ve şehirlerdeki en anlamlı mekanlar haline gelebilen meydanlar yaratmak oldukça zordur. Ancak büyük kamu meydanları oluşturmak istiyorsak diğer yapılar ile entegrasyonunu sağlamamız gerekmektedir.

2.Rekreasyon Aktiviteleri

Bir meydan insanlara rahat kullanımlı rekreasyon özellikleri sunmalıdır. Kentsel donatılar kentin coğrafi ve toplumsal yapısına uygun bir biçimde seçilmeli ve yerleştirilmelidir. Bir bankın yada çöp kutusunun doğru yerleştirilmesi, insanlar tarafından o mekanın nasıl kullanılacağını belirlemektedir.  Aydınlatma; bazı aktiviteleri, girişleri veya patikaları aydınlatarak bir meydanın kimliğini güçlendirmektedir. Kamu mekanındaki sanatsal objeler, her yaştan çocuğun bir araya gelmesi için mıknatıs niteliğindedir.

3.Çekim ve Güzergah

İnsanları çekmek için büyük meydanların içinde ufak mekanlar oluşturulmuştur. Bunlar çeşmeler, heykeller, performans platformları, su ögeleri ve sokak kafeleri ile sağlanmıştır. Gün boyunca insanları çekmek için oyun alanları ya da satıcılara ihtiyaç vardır.

4. Esnek Tasarım

Bir meydanın kullanımı zaman periyodu içinde değişebilmektedir. Bu doğal dalgalanmalara cevap verebilmek için esnek tasarımlar oluşturulmalıdır. Sabit donatılar yerine geçici, taşınabilir donatılar kullanılabilir. Örneğin sabit bir sahne yerine tekerlekli bir sahne, sabit donatılar yerine taşınabilir donatılar esnek kullanım sağlar.

5. Mevsimsel Stratejiler

Başarılı bir meydan, sadece tek bir tasarım ya da yönetim stratejisi ile geliştirilemez. Bryant Park, Rockefeller Merkezi ve Detroit’teki yeni Campus Martius gibi büyük meydanlar iklimle birlikte değişir. Paten alanı, sokak kafeleri, marketler, bahçıvanlık gösterisi, heykel ve sanat, mevsim değiştirirken mekan kullanımını adapte etmemize yardımcı olur.

6. Erişilebilirlik

Başarılı bir meydan tasarımı için, meydanın ulaşılabilir olması gerekir. En başarılı meydanlar, yürüme mesafesinde olan meydanlardır. Çevre sokaklar dar, yaya geçitleri iyileştirilmiş, ışıklar yayalar için zamanlanmıştır. Trafik yavaş ilerler ve sürücüler duyarlıdır. Etrafı hızlı araç yolları ile çevrelenmiş meydanlar ise kullanıcılardan kopuktur.

7. İç Çember- Dış Çember Tasarımı

Vizyon park plancısı Frederick Olmsted’in iç park-dış park fikri 100 yıl önce olduğu kadar şimdide önemlidir. Bir meydanın erişebilirliğini ve kullanımını, onu çevreleyen binalar kadar, çevresindeki sokaklar ve yan yollarda oldukça fazla etkilemektedir. Her taraftan 5 metre boş duvara cephesi olan bir meydan düşünün, aslında bu bir meydan için en kötü senaryodur. Şimdide aynı meydanın kütüphaneye cephesi olduğunu düşünün. Kütüphanenin kapısının doğrudan meydana açıldığını, insanların dışarıda oturarak basamakların üstünde okuduğunu düşünün, belkide çocuk okuma odasının meydana bakan dış mekanı vardır ya da kitapçı veya bir kafe vardır. Aktif, karşılayıcı dış mekan, iç meydanın sağlığı için temel bir gereksinimdir.

8. Ahtapot Gibi Sarma

Başarılı bir meydan, Bolonga-İtalya’daki Piazza Maggiore gibi çevredeki mahallelere de ulaşabilmelidir. Bir meydanın sınırı kadar önemli olan bir diğer konuysa; sokaklar, yürüyüş yolları ve meydana bitişik zemin katlarıdır. Meydan, bir ahtapotun kavrayışı gibi, çevre mahallelere uzanmalıdır. İyi bir meydan etkisi en azından bir blok öteden başlamalıdır. Meydandaki elemanlar belirli bir mesafeden görülür ve binaların giriş katındaki aktiviteler yayaları meydana doğru yönlendirir.

9. İdarenin Denetimi

Meydanlar insanların zaman içinde sürekli gittikleri mekanlardır. Bunu başarmanın yoluysa, meydanı güvenli ve canlı tutmanın yollarını anlayan ve bunu sağlayan bir yönetim planından geçer. Örneğin; başarılı bir yönetici, mevcut ve potansiyel kullanıcıları anlayarak bütün kullanıcılarına hitap eden etkinlikler sağlar. Aynı zamanda, kullanıcıların meydanı kullanım şeklini çok iyi bilirler ve doğru zamanda çöpü boşaltmayı ya da insanların en çok ihtiyaç duydukları şeyleri sağlarlar. Başarılı idareciler meydanda güvenlik ve rahatlık hissini yaratarak, devam ettirir. Böylece insanlar, birilerin görevinin başında olduğunu hissederek ikna olurlar.

10. Fon Kaynakları

İyi idare edilen meydanlar, genelde ortalama şehir parkları yada kamu hizmetlerinin kapsamının ötesindedir ve bu sebeple de Amerika’da en iyi meydanların yönetimi için ortaklıklar kurulmaktadır. Bu ortaklıklar; kafeler, pazar yada alandaki diğer ticari kullanımlardan kira alarak, bitişik mülklerden, film çekimlerinden vergi alarak yada bunun gibi farklı kaynaklarla finanse edilen fonlarla kente neler ekleyebileceği ile uğraşırlar.

Kaynak: Mimarlık Dergisi, Mimdap, S.Ü. Zıraat Fakültesi Dergisi

Görüş ve önerileriniz ile eklemek istediklerinizi yorum kısmına yazabilirsiniz.

Saygılarımla,

Şehir Plancısı Aleyna SAĞIR