Kırlangıç Tavan Tekniği

Kırlangıç tavan, geniş açıklıkları geçmek için kirişlerin birbiri üzerine çaprazlama konulmasıyla oluşturulmuş geleneksel tavan/kubbe tekniği.

0
460
Kırlangıç tavan

Kırlangıç tavan, geniş açıklıkları geçmek için kirişlerin birbiri üzerine çaprazlama konulmasıyla oluşturulmuş geleneksel tavan/kubbe tekniği.

Kırlangıç tavan

Kırlangıç/tüteklikli tavan, açıklık eldeki kiriş boyunu aşınca kare ya da kareye yakın mekanların örtülmesi için geliştirilmiş geleneksel aynı zamanda evrensel bir konstrüksiyon.
genellikle soğuk iklim bölgelerinde görülen bu teknik ülkemizde Doğu Anadolu Bölgesinde evlerde, ibadethanelerde görülüyor.

İlk ortaya çıktığı zamanlarda izolasyon sağlamak amacıyla yere gömülü şekilde yapılmış. Işık kaynağı olarak da yukarıda bir boşluk bırakılmış. Ama ilerleyen zamanlarda yere gömülü olmamasına rağmen pencere açabilmek yerine ışık kaynağı olarak tavanda boşluk bırakılmaya devam edilmiş. Bu şekilde de sembolik bir boyut kazanmış kırlangıç/tüteklikli tavan.

Peki tam olarak nasıl yapılıyor bu tavan?

Kirişler karşılıklı duvarlar arasındaki mesafeyi geçmekte yetersiz kalınca önce köşelerin önüne çapraz olarak yerleştiriliyor ve açıklıklar küçültülüyor. Daha sonra da köşe kirişlerinin üzerine bu kez duvarlara paralel kirişler oturtuluyor. Konstrüksiyon, çapraz ve paralel kirişlerin almaşık olarak birbirleri üzerine oturtulmasıyla, en yukarıda kenar boyu ortalama 50 cm olan bir kareye ulaşıncaya kadar yükselerek devam ediyor.

kırlangıç tavan

Kırlangıç tavan tekniği sadece Türkiye’de mi görülüyor?

Hayır, çok farklı coğrafyalarda iklime bağlı olarak aynı çözüm getirilmiş ve günümüze kadar da ulaşmış.

Ülkemizde camilerde, türbelerde, cemevlerinde, tekkelerde, evlerde görülüyor. İbadethane olarak Büyük Ocak Cemevi, Erzurum Ulu Camii, Bayburt Ulu Camii, Kırşehir Çarşı Camii, Bilecik Osmaneli Rüstem Paşa Cami örnekleri verilebilir.

Kırlangıç tavan_ Büyük Ocak Cem evi
Malatya Büyük Ocak Cemevi

Tüteklikli tavanı işlenmemiş ağaçlarla yapılan bu Cemevi Malatya’nın Arapgir ilçesi Onar Mahallesi’nde bulunuyor. Türkiye’nin en eski cemevi olarak bilinen Büyük Ocak Cemevi 800 yıldır ayakta.

Erzurum Ulu Camii

Erzurum Ulu Cami; Saltuklu Emiri Nasreddin Aslan Mehmet tarafından 1179 yılında yaptırılmış. Erzurum Ulu Camii tamamen kagir sadece mihrap önü kubbesi kırlangıç tavan olarak yapılmış.

Ülkemizde tandır ve evlerde kırlangıç tavan

kırlangıç

Yukarıda soldaki fotoğrafta Eski Erzurum evlerinde görülen evin mutfağı. Burada tandır da bulunur. Tavan pencere ile bitirilmiş ve bu pencere mutfakta oluşan dumanın çıkış yeri aynı zamanda evin orta yerinde olması nedeniyle de ışık almasını sağmakta.

Sağdaki fotoğraf, Anadolu’da yaygın olan bir tandır evi. Köy evlikleri de deniliyor. Karlanguç tavan, yer tandırından çıkan yoğun dumanın, düz tavana göre daha hızlı tahliyesini sağlıyor ve bu şekil tavan mimarisi yukarıya doğru daraldığı için sıcak havanın yukarı çıkma eğiliminden dolayı baca görevi görüyor, hava hızı artıyor, doğal bir sirkülasyon olmasını ve içerideki kirli havanın atılmasını sağlıyor. Evliğin başka camı olmuyor ve ışık da buradan içeri giriyor.

Amerikalı navajoların geleneksel evi “Hogan”

kırlangıç tavan

Amerika’nın yerli halkı olan Navajo’ların geleneksel evi Hogan. Hogan’larda pencere yok ve duman yukarıdaki boşluktan dışarı çıkıyor havalandırma da doğuya bakan kapıdan sağlanıyor. Anadolu’da tandır olan evlerdeki sistemle aynı. Farklı coğrafyalarda aynı mimari çözüm.

Afganistan kırlangıç tavanlı ev

Pekin’de bir saray

kırlangıç tavan

Tacikistan kırlangıç tavan

kırlangıç tavan
www.24segodnya.ru/tr/

Örnekleri incelediğimizde aynı sistemi görüyoruz. Neden aynı sistem var bilemeyiz, göçler, kültürel etkileşim.. birçok nedeni olabilir. Ama şunu çok iyi bilmeliyiz ki bu tekniği, bu yapıları korumamız gerekiyor. Korumak için de bilmemiz, tanımamız gerek. Bu geleneksel çözümler, doğayla uyumlu olmaları, kullanılan malzemeler hepimize örnek olmalı, korumamız, değerlerimize sahip çıkmamız gerek.

Bu yazı yazılırken yararlanılan kaynaklar

Koruma üzerine Mimar ve Restoratör Seda Özen Bilgili’nin yaptığı TEDx konuşması: Türkiye’de Koruma ve Restorasyon

Dr. Günkut AKIN makalesi: Tüteklikli Örtü Geleneği 

Düzenleyen: Mimar (Stu) Nihal Gezer
e-posta: nihalgezer11@gmail.com

Abone Listemize Kaydolun
inşaPORT Mail Aboneliği

Posta listemize abone olun ve e-posta gelen kutunuzda ilginç şeyler ve güncellemeler alın.

Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.

Bir şeyler yanlış gitti.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.