İnşaat Projelerinde İş Programı

Merhaba arkadaşlar,

Sizlere bu makalemizde, şantiyelerin olmazsa olmazı iş programının tanımından, planlama aşamalarından ve çeşitlerinden detaylı bir şekilde bahsedeceğiz.

İş Programı; her türlü iş veya projenin olabilecek en uygun zaman ve maliyetle gerçekleştirilebilmesi amacıyla yapılan, sahadaki pusulamız niteliğindeki kapsamlı bir analiz çalışmasıdır. Başkaca bir deyişle; işin veya projenin başlangıcı ile bitiş zamanı arasında yapılması muhtemel her türlü işlemin önceden tahmin edilip bir öngörü raporu hazırlamak ve sahada doğabilecek gecikmelere, maliyet artışlarına veya teknik sorunlara karşı önceden hazırlıklı olmak diyebiliriz.

Yaptığımız tüm bu analiz çalışmasına planlama denmektedir.

Gerçekleştirilmesi gereken iş veya proje, günlük yaşamdaki işler dışında ekonomik açıdan önemli boyutları bulunan bir inşaat uygulaması (bina, yol, köprü, baraj, fabrika v.b.) bir makine imalatı, bir araştırma projesi gibi işler ise planlama ve dolayısıyla iş programı büyük bir önem kazanmaktadır.

İş Programında Başarı Kriterleri Nelerdir?

Her türlü iş veya proje için gerekli olan ana işlemlerin (aktivitelerin) eksiksiz saptanması şarttır. Ardından bu işlemlerin yapılacağı sıra, aralarındaki mantıksal bağlar, süre, kapasite (adam-saat / makine-saat) ve maliyet bakımından planlanması gerekir. Bunların uygulama aşamasında yatırım programını, şantiye nakit akışını ve nihai sonucu ne kadar etkileyeceklerinin bilinmesi, projenin ticari başarısı açısından çok önemlidir.

İş veya projenin istenen süre içerisinde ve ekonomik olarak tamamlanabilmesi için tüm odakların öncelikle hangi işlemlere (kritik işlemler) yönlendirilmesinin bilinmesi ve bu işlemlerin daha kontrollü yapılması gerekmektedir.

Projenin çeşitli aşamalarında görev ve sorumluluk alan teknik kadro, formenler ve taşeronlar, işlerini günlük heveslerle değil; kısa, orta ve uzun vadeli plan hedeflerine göre yürütmelidirler.

İş Programı Metodları Nelerdir?

İşte sahadaki bu zorunluluklar, karmaşayı önlemek ve on binlerce kalemi yönetilebilir kılmak için bazı iş programı metotlarının geliştirilmesini gerekli kılmıştır.

İş programı metodlarını sıralayacak olursak;

• Çubuk Diyagramları (GANTT): En görsel ve sahada okunması en kolay metottur. İş kalemlerinin başlangıç ve bitiş tarihlerini zaman çizelgesi üzerinde yatay çubuklar halinde gösterir.

• Devre Diyagramları: Genellikle çok katlı binalar veya tekrarlayan işlerin (örneğin tünel kazıları) planlanmasında ritmik ilerlemeyi görmek için kullanılır.

• Ağ (Şebeke) Diyagramları: Aktiviteler arasındaki öncelik-sonralık (Finish-to-Start, Start-to-Start vb.) ilişkilerini oklar ve düğüm noktalarıyla gösterir.

• PERT Metodu: İş sürelerinin kesin olarak bilinemediği durumlarda; iyimser, kötümser ve olası süre tahminleri yaparak istatistiksel bir risk sonucu çıkarır.

• CPM (Kritik Yörünge) Metodu: İnşaat sektöründe en yaygın kullanılan tekniktir. Aktivitelerin süreleri bilindiği varsayımıyla, projenin minimum tamamlanma süresini ve aktivitelerin bolluklarını (gecikme toleranslarını) hesaplar.

Planlama yapmak için çeşitli yazılımları kullanabilir bu yazılımlar sayesinde çok pratik şekilde diyagramlar ve kritik yollar hesaplanabilir ve belirlenen kriterlere göre çok boyutlu raporlar hazırlanabilmektedir.

Hakediş Süreçleri ve ERP Sistemleri ile Entegrasyon

Günümüzde iş programı sadece sahada neyin ne zaman yapılacağını gösteren bir takvim olmaktan çıkmıştır. Planlama aynı zamanda teknik ofisin ve finansal yönetimin de kalbidir. İş programındaki ilerleme yüzdeleri, alt yüklenici (taşeron) hakedişlerinin hesaplanmasında ve aylık ödeme tablolarının oluşturulmasında temel referans kaynağıdır.

Geleneksel planlamanın ötesine geçtiğimiz bu modern dönemde; malzeme tedariki, taşeron yönetimi ve maliyet kontrolünde IFS ERP gibi kapsamlı Kurumsal Kaynak Planlama sistemlerinin iş programıyla entegre çalışması büyük önem taşımaktadır. Sahadaki fiziksel ilerleme ile sistemdeki satın alma ve bütçe modüllerinin eşgüdümlü ilerlemesi, projeyi kârlı bir şekilde teslim etmenin altın kuralıdır.

Planlama Yazılımları

Planlama yapmak için çeşitli yazılımları kullanabiliriz. Bu yazılımlar sayesinde çok pratik şekilde diyagramlar çizilebilir, kritik yollar saniyeler içinde hesaplanabilir ve belirlenen kriterlere (maliyet, kaynak, süre) göre çok boyutlu yönetim raporları hazırlanabilmektedir.

Sektörde bilinen ve yaygın olarak kullanılan başvuru kaynağı yazılımlardan bazıları şu şekildedir:

• Microsoft Project (MS Project): Orta ve büyük ölçekli projelerde kaynak atama ve kullanıcı dostu arayüzü ile mühendislerin sıkça tercih ettiği bir programdır.

• Primavera P6: Otoyol, viyadük, baraj gibi binlerce aktivitenin bulunduğu mega projelerde endüstri standardı olarak kabul edilen en güçlü planlama yazılımıdır.

• Microsoft Excel: Pratik makro özetler yapmak veya küçük çaplı şantiyeleri takip etmek için halen en büyük yardımcımızdır.

Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Bu makalemizde iş programının temel kavramlarına değinerek bir giriş yapmış olduk. Eğer siz değerli okurlarımızdan yeterli talep olursa, MS Project veya Primavera üzerinden detaylı olarak sıfırdan örnek bir iş programının nasıl hazırlanacağı hakkında uygulamalı bir makale yayınlamayı, hatta indirilebilir örnek şablonlar paylaşmayı düşünüyorum.

Siz de bu yazı ile ilgili bir öneri veya istekte bulunmak, tecrübelerinizi aktarmak isterseniz yazının altına yorum olarak görüşlerinizi bildirebilirsiniz.

Hazırlayan : İsmail Enes ERDEĞER