Duvar çatlakları betonarme yapılarda en çok görülen yapı hasarlarından biridir. Duvar çatlakları oluşumuna dört faktör sebep olur.

• Temel oturması
• Deprem titreşimleri
• Çevreden gelen yapay titreşimler
• Aşırı sehim

Temel Oturması Nedeniyle Oluşan Duvar Çatlakları

Temel oturması, temel altındaki zeminin sıkışmasıdır. Bu sıkışma ani bir sıkışma ya da zamana başlı olarak gelişen konsolidasyon olabilir. Oturma sonucu meydana gelen  boşlukları duvar dolduramayacaktır. Askıda kalan duvarlar bu durumda çatlar. Oluşan çatlaklar üst katlara gidildikçe azalan boyutlarda kalır.
Çerçeve ile sınırlı duvarların kenarlarında çatlaklar belirginleşerek çerçeveden ayrılmalar gözlenir. Çatlakların boyutları üst katlara gidildikçe küçülür.

Temel oturması nedeniyle oluşan duvar çatlakları 

Deprem Titreşimi Nedeniyle Oluşan Duvar Çatlakları

Deprem titreşimi nedeniyle oluşan çatlaklar V-VI Richter şiddetindeki depremlerde görülür. Deprem etkisiyle betonarme yapılarda oluşan  ilk çatlaklar sıva çatlaklarıdır. Sıva çatlakları betonarme çerçeve ile dolgu duvarları arasındaki yüzeylerde oluşmaktadır. İlk olarak kiriş ile dolgu duvarın arasında oluşur. Bu davranışı dolgu duvar ile kolon arasındaki çatlaklar takip eder. Köşe çatlakları da sık sık görülmektedir. Çatlaklar belirtilen düzeyde kalırsa genel olarak yapı taşıyıcı sisteminde bir hasar yoktur.

Tesisat nedeni ile oluşan çatlak,  Dolgu duvar ile betonarme çerçeve arası çatlak                

   Dolgu duvar ile çerçeve arasında oluşan köşe çatlakları

 Tesisat üzerindeki çatlak       

Duvar yüzeyinden geçen tesisat boruları da sıva çatlağına sebep olur. V-VI Richter şiddetinden daha şiddetli depremlerde duvarlar da çatlamaya başlar. ‘X’ biçimli çatlaklar meydana gelir.

İlk gözlenen ‘X’ çatlağı

İleri hasar durumunda  ‘X’ çatlağı

Pencere boşluğu olan duvarlarda, pencerenin iki yanında ‘X’ çatlağı oluşur.

 Van – 23.10.2011

Büyük depremlerde, aşırı yüklü kolonlarda mafsallaşma görülür. Dolgu duvarlardaki hasar ileri düzeye ulaşınca, mafsallaşma yapının zemin kat kolonlarına yayılarak aşırı yüklü kolonlarda en üst düzeye ulaşır. Genellikle 3 m ve daha yüksek duvarların üst bölümü yıkılabilir. Kapı ve pencere boşlukları, çatlama formunu etkiler.

Yüksek dolgu duvar hasarı

Dolgu duvar boşluğa doğru kayma yapabilir. Çerçeve kenarlarına bağlanmasıyla kayma önlenebilir.

Çerçeve düzlemi dışına yerleştirilmiş bir duvar burulma etkisinde kalıp çatlayabilir.

Duvarda bırakılan pencere ve kapı boşluklarıyla, çerçeve ile ilişkisi kesilmiş duvarlar
düzlemleri dışına devrilebilir.

                Çatlak hareket yönleri

Çatlakta yatay ve düşey ötelenmeler

Çevreden Gelen Titreşimler ile Oluşan Duvar Çatlakları

Çevreden gelen titreşimlerin etkisiyle duvarlarda oluşan titreşimler de duvarları çatlatabilir. Yapının taşıyıcı elemanları bu titreşimin etkisiyle titreşim yaparken, duvarlar farklı malzeme özelliklerine sahip olduğu için farklı periyotlarda titreşim gösterir. Bu nedenle çatlaklar oluşmaya başlar. Çevreden gelen titreşimlere örnek olarak yapıların içinde titreşim yapan makineler, yollardan geçen ağır vasıtalar, iş makineleri, yapı temelleri altında geçen metrolardan iletilen titreşimler, titreşim frekanslarına bağlı olarak yapıya etkiyip yapı duvarlarının çatlamasına sebep olur.

Aşırı Sehim Çatlakları Nedeniyle Duvar Çatlakları

Betonarme bir yapıda oturma hasarının oluşturduğu çatlaklar üst katlara doğru giderek azalır. Oturan çerçevelerin içinde yer alan duvarların dört kenarında ayrışmalar görülür. Bu ayrışmalar üst katlara doğru azalır.

Konsol uç bölgelerinde oluşan sehimler, bu konsolun ucuna oturan dış cephe duvarında pencerelerin alt veya üst seviyesinde boydan boya uzanan çatlaklar yaparken, yan duvarlarında da eğik çekme çatlakları oluşturur. Bu konuda konsol ucu kalıbı sökümüne dikkat edilmelidir. Kalıbın erken sökümü ile beton gereken dayanımı kazanmadan yüke maruz kaldığı için, zamanla uç sehimler artabilmektedir. Kosolun  ankastre mesnet ile kolona ya da kirişe bağlı olmaması ve beton dayanımının projede öngörülenden daha düşük olması  aşırı uç sehimlerine neden olur. Zamanla uç sehimi artmayan konsollar olduğu gibi artarak tehlikeli boyutlara ulaşan yapılar da vardır.

Konsol uçlarının kolonlarla desteklenerek sehim artışı önlenmesi istenmektedir. Bu tür hasarlar hem betonarme karkas hem de tuğla yığma duvarlı yapıların konsol çıkmalarında görülebilmektedir. Hasarın ileri aşamasında konsol mesnetinde sürekli çatlak oluşur.
Yanlış yerleştirilen, yetersiz miktarda, paspayı yetersizliklerinden kaynaklanan sebeplerle konsol hasarları oluşabilir.

Gereken yere konulmamış ya da üstüne basılarak çekme bölgesinin dışına çıkmış
donatı, yetersiz miktarda donatı ve beton paspayı yetersizliklerinden kaynaklanan
konsol çıkma hasarları olabilir

1999-Marmara depremi sonrası Gölcük’te
6 katlı bir binanın zemin katı

Van- Okul binası   

Elektrik ve mekanik tesisatlarının geçtiği yerlerde oluşan çatlaklar 

İncelenen yapılarda, perde duvarların deprem kuvvetlerini büyük oranda karşıladığı ve buna istinaden çatlakların oluştuğu gözlenmiştir.

Yapılan inşaatın temel kazısı nedeniyle iki ayrı binada meydana gelen kayma ve çatlamalar

Van-2011

”Bir Duvar Neden Çatlar?” başlıklı makale için ”http:w3.bilecik.edu.tr ”adresindeki içerikten yararlanılmıştır. Konu ile ilgili soru ve görüşleriniz için lütfen cebiihazall@gmail.com adresine ulaşınız.

İnş. Müh.Hazal ÇEBİ