Sehpa Donatısı, radye temel ve kirişsiz döşemelerde alt ana donatıları yerleştirildikten sonra üst donatıların yerleştirilmesinde kullanılan destek elemanıdır. Bu destek elemanı betonarme hesaplara dahil edilmediği için TS 500 ve TDY 2007 yönetmeliklerinde bulunmaz. Bu konuda sadece bilgi amaçlı yazılmış olan TS 13652 şartnamesi bulunmaktadır. Peki TS 13652 bu konuda ne diyor?

TS 13652 Şartnamesinde Sehpa Donatıları

Bu şartnameden bahsetmeden önce bir konuya değineceğim. Ülkemizde şartname yazacak kapasitede insanlar yok mu? Neden yabancı yönetmelikleri birebir kendimize uyarlıyoruz? Evet bu şartnamemizde BS 7973:2001 standardının birebir aynısı ve Türkçeye çevirip adına da TS 13652 demişiz.

Bu şartnamede sehpa donatıları 50 mm ile 300 mm büyüklükte olan, yaygın şekilde üst donatıları desteklemek veya perdelerde ki düşey donatıları ayırmak için kullanıldığını belirtmiş. Pilye demiri için kullanıldığında, 300 mm’nin üzerindeki yüksekliklerde olan sehpalarında tasarlanabileceği belirtilmiş.

Şartnameye göre 3 çeşit sehpa donatısı bulunuyor. Bunlar;

1. Tekli Sehpa: Standard yükseklik olarak 50 mm ila 300 mm büyüklükte imal edilen ve donatıları tek noktadan desteklemek için kullanılan sehpa.

2. Sürekli Sehpa: Normal şartlarda, 45 mm ila 300 mm aralığındaki üniform yükseklikte imal edilen ve donatılara doğrusal hat boyunca destek sağlamak üzere kullanılan sehpa.

3. Dairesel Sehpa: Düz olarak teslim edilen ve şantiyede dairesel şekil verilen sehpa.

Şartnamede “Paspayı elemanları ve sehpaların kategorilere göre uygulama yerleri” adlı çizelgede, sehpa donatıları (C) kategorisi ile adlandırılmış olup “Döşemelerdeki üst donatıları, yeterli üst paspayı mesafesi sağlamak için desteklemek veya donatı tabakalarını ayırmak için kullanılır.” ifadesi ile tarif edilmiştir. Çizelge 2’de ise deney yükleri verilmiştir. Bu deney yüklerinin uygulanacağı deney düzeneği ise Şekil A.3’te gösterilmiştir.

Bileşen Kategori Tipik Tipler Paspayı/
yükseklik
(mm)
Deney yükü
(kN)
Sehpalar (C) Tekli 75-300 1,00
(C) Sürekli 50-300 Düğüm noktalarında 1,00
Orta düğüm noktalarında 0,50
(C) Dairesel 50-180 Düğüm noktalarında 1,00
Orta düğüm noktalarında 0,20

Çizelge 2 – Paspayı elemanları ve sehpalar için nokta yük deneyleri

Şekil A.3 – Sehpalara nokta yük uygulanmasında kullanılan deney düzeneği

Elbette aklımıza ilk gelen soru şu oluyor, bu elemanlar daha çok kirişsiz döşemelerde kullanılması için hazırlanmış olabilir mi? Bence doğru. Bu elemanlar ile 100 cm yüksekliğinde bir radye temelin üst donatılarını desteklememiz mümkün değildir. Bu durumda ne yapabiliriz?

Örnek Tasarım Yöntemi

Çelik notlarımızı açacağız ve basınç altında burkulan elemanlar için kullandığımız formülü kullanacağız. Nasıl mı? Bir örnek ile bunu gösterelim. Bir çoğumuz excel kullanıyoruz. Bu hesapları excelde yapacağım ve hazırladığım excel dosyasını da aşağıda paylaşacağım. Kendi proje bilgilerinize göre hesap yapmanız mümkündür.

100 cm (1000 mm) kalınlığında olan temelimizde 70 mm paspayı olduğunu kabul ettik. Üst donatılarımızı 20 mm çapında ve 200 mm ara ile olduğunu ve 2 kN/m2 hareketli yük oluşacağını kabul ettik. Sehpa donatımızın çapını 12 mm olarak belirledik. Sehpa donatısının burkulma yükünü hesaplayalım.

Hesaplanan burkulma yükü tek bir çubuğa ait. Bizim tasarladığımız sehpa da ise 2 çubuk demir olmaktadır. Sehpa sayısını hesapladığımızda bu durumu göz önüne alacağız. Bu yükler altında metrekare alana kaç sehpaya ihtiyacımız var?

Excel Hesap Dosyasını indirmek için TIKLAYINIZ…

Sehpa Donatısının statik hesaplara katkısı oluyor mudur? Elbette oluyordur. Ancak biz bu katkıyı bazı özel durumlar dışında hesaba katmayız. Zaten hesaba kattığımız zaman (temelde oluşan kayma gerilmelerini betonun karşılayamadığı durumlar için) bu kadar basit şekilde hesaplamayız.

Bu arada sehpa donatısını yabancı kaynaklardan araştıracak arkadaşlar “rebar chairs, reinforcement chairs” diye arayabilirler. Bu konuda ne yazık ki yabancı kaynaklar daha iyi.

Saygılarımla,

İnş. Mük. Yüksel KAYA

 

Başarılı bir kariyer, terfi etmekle değil ustalaşmakla olur.

Michael Hammer

 

Yararlanılan Kaynaklar;

– TS 13652 – Paspayı ve Destek Elemanları – Betonarme Çelik Donatısında Kullanım İçin Özellikler ve Performans Gerekleri

inşaport.com ücretsiz aboneliği

Haftalık bültenimize abone olun, yeni içerikleri kaçırmayın.

Abonelik işleminiz tamamlandı.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

CEVAP YAZIN

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.