Yeni deprem yönetmeliği ile daha da ön plana çıkan geoteknik hesaplamaların sonuç aşaması (tüm analizler ile varılmak istenen nokta)doğru temel seçimi ve doğru temel tasarımıdır. Bu yazımda size doğru temel seçimi için dikkat edilmesi gereken basit hususları tekil temeller için değerlendirmek istiyorum.
Tekil Temel
Tekil temel, her bir kolon altına ayrı ayrı imal edilen ve çoğu zaman diğer temeller ile birlikte çalışmayan bir temel türüdür. Tekil temel sistemlerinde temeller birbirlerine bağ kirişleri ile bağlanabilir lakin bu birlikte çalışabilecekleri (birlikte çalışma kabulü yapılması çok anlamsız olur) anlamına gelmez. Taşıma gücü, oturma ve sıvılaşma yönünden problemli zeminlerde kesinlikle kullanılmamalıdır.
Kullanım alanları ve genel sorunlar
En sık kullanıldığı yapı türleri sanayi tipi yapılardır. Açıklıkların büyük olduğu, çoğunlukla prefabrike olarak imal edilen bu yapılarda tasarruf amacı (çalışma prensibi) ile kullanılırlar. Çok dikkatli tasarlanması gereken bu temel sisteminde her temel altındaki zemin ile ilgili aşağı yukarı bir bilgiye sahip olmak gerekir. Zemin profili içerisinde düşey ve/veya yatay bir farklılık bu temellerin en büyük düşmanıdır. Uzun fabrika binalarında bir çok örneği bulunan farklı oturma problemleri bu tür bilgisizliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bu tür fabrikalarda farklı oturma sonucu oluşan eğim sebebi ile bir çok makine çalışamaz duruma gelebilir ve bertarafı çok güç problemler oluşturur.
Tavsiyeler
Günümüzde tekil temel sistemlerinin konutlarda kullanılması çok absürt olacaktır. Bodrumlu yapılarda kullanılması ekseriyet ile tavsiye edilmez. Ayrıca bodrumlu yapılarda rijit bodrum kabulünün tekil temeller ile yapılması mümkün olmayacaktır. Yer altı suyunun temel seviyesine yakın olduğu yerlerde sürekli temel hem kendini hemde yapıyı korumasız bırakır. Suya karşı yalıtımı çok güçtür. Naçizane tavsiyem, zemin türü ne olursa olsun bu temel sistemini prefabrike/çelik fabrikalar ve çok hafif basit yapılar dışında kesinlikle kullanmamanız olacaktır. (Özel konular; su depoları, rüzgar tribünleri, reklam panoları vb… bu başlık altında değerlendirilmemiştir.)
Genel Analiz Yaklaşımı
Farklı ampatman boyutları ve kademeli tekil temeller imal edilebileceği gibi yalnızca pabuç şeklinde imal edilebilir. Kolon boyutuna nazaran çok büyük tekil temel imal etmenin mantıksız olabileceği, yine de taşıma gücü kapasitesinin artırılabilmesi için temel boyutlarının büyük tutulması gereken durumlarda farklı tasarımlar (kolonun temel ile birleşiminde temeli eğimli) yapılmalıdır. Tekil temellerde taşıma gücü hesaplamaları yapılırken hesaplamalar kesinlikle etkin temel boyutlarına göre yapılmalıdır. Daha önce yazılarımda bu konudan bahsetmemiş olduğumu hatırlatmak isterim. Bunun sebebi yaptığım tüm örneklerin radye temel olması ve radye temel sisteminde B’, L’ değerlerinin hesaplamalarda yok sayılabilecek etkileri olmasıdır. Ayrıca tekil temel sistemlerinde taşıma gücü analizi yapılırken (inclination) dinamik kombinasyonlarda temellere gelen yatay ve düşey yükler ile birleşim kuvvetleri hesaplanmalıdır. Yük eğim faktörü olarak hesaplanan (inclination) bu açı değeri hesapları dramatik ölçülerde değiştirecektir. Oturma hesaplarında farklı her temel boyutu için hesaplama yapılması gerekmektedir. Özellikle hassas makinelerin çalışacağı fabrikalarda tüm temel sisteminin çok dikkatlice incelenmesi gerektiğini unutmayın. Yüzeysel temellerin kaymasının engellenmesi analizlerinin drenajsız durumda yapılması bu temel sisteminde dikkat edilmesi gereken başka bir husustur. Alışılmış analizlerde yapının taban alanının kullanılması durumu bu temel tipinde geçerli değildir. Toplam temel taban alanı olarak adlandırılan Ac değeri her bir tekil temellerin taban alanlarının toplamıdır.
Prof. Dr. Gürkan Özden hocamın daha önceden (Doçent olduğu dönemde) İMO için hazırlamış olduğu Depreme Dayanıklı Temel Tasarımı sunumuna aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.
http://www.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/c3cdae7d5acded7_ek.pdf?tipi=2&turu=X&sube=16
Abone Listemize Kaydolun
inşaPORT Mail Aboneliği
Posta listemize abone olun ve e-posta gelen kutunuzda ilginç şeyler ve güncellemeler alın.
Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.
Bir şeyler yanlış gitti.
