Metal yüzey tipleri nelerdir? Boya sistemi için neden önemlidir?

“Çelik elemanların boya öncesi yüzey hazırlığı nasıl yapılır?” konulu makalemde yüzey hazırlığından ve yüzey hazırlığı yapıldığı sırada nelere dikkat edileceğinden bahsetmiştim. Ancak yüzey hazırlığını için uygun yöntemi seçebilmek için öncelikle yüzeyin mevcut durumunu belirlememiz gerekiyor. Metal Yüzey Tipleri nelerdir? Bu makalemde başlangıç yüzeyi tiplerini ISO 8501’e göre tarif edeceğim.

Bir boya sisteminin uzun süreli koruma sağlamasını garanti etmek için herhangi bir boya uygulanmadan önce doğru yüzey hazırlığının yapılmış olduğundan emin olmak birinci derecede önem taşımaktadır. Bu nedenle çeliğin başlangıç yüzeyi durumunun değerlendirilmesi gerekir.

Metal Yüzey Tipleri

Genel olarak konuşmak gerekirse boyamadan önce çelik bir yüzeyin durumu,

a) daha önceden kaplanmamış çıplak çelik yapı
b) ön imalat astarı ile kaplanmış çelik bir yüzey
c) bakım onarıma ihtiyacı olan bir boyama sistemi ile kaplanmış çelik bir yüzey

kategoriden birine girer. Bu kategoriler daha detaylı olarak özetleyelim.

a. Önceden kaplanmamış çıplak çelik yapı

Boya kaplamaları ile daha önce hiç korunmamış olan çelik yüzeyler değişen ölçülerde pas, meneviş veya diğer artıklarla (toz, katı yağ, iyonik kirlenme/çözülebilir tuzlar, kalıntılarla v.b.) kaplı olabilir. Bu yüzeylerin başlangıç durumu “ISO 8501-1 : Boyaların ve ilgili ürünlerin uygulanmasından önce çelik yüzeyin hazırlığı – Yüzey temizliğinin görsel olarak değerlendirilmesi” standardı ile belirtilir.

ISO 8501-1 standardına göre çelik için başlangıç yüzey durumları  

A Tipi: Büyük ölçüde yapışmış meneviş ile kaplı, eğer varsa daha az paslı yüzey

B Tipi: Paslanmaya başlamış ve yüzeyden ince tabaka halinde menevişin ayrılmaya başladığı çelik yüzey

C Tipi: Üzerinde menevişin pas olarak kalktığı ya da kazıma ile çıkartılabileceği ama normal bakışla görülebilen, hafif çürümüş çelik yüzey

D Tipi: Üzerinde menevişin pas olarak kalktığı ve normal bakışta genel çürümenin görüldüğü çelik yüzey

b. Ön imalat astarı ile kaplı çelik yüzey

Ön imalat astarlarının uygulanmasının asıl amacı, çelik sacı ve ön üretim aşamasında veya ilk boya sistemi uygulanmadan önce depolamada kullanılan yapısal bileşenleri korumaktır. Ön imalat astarının film kalınlığı normal olarak 20- 25 μm’e denktir (bu rakamlar düzgün test paneli için belirtilmiştir). Ön imalat astarı ile kaplanmış çelik saclara ve yapısal parçalara kaynak yapılabilir.

Ön imalat astarı ile kaplanmış bir yüzeyin her zaman su deterjanı ile 15-20 MPa’da derinlemesine yıkanmış ve sonra boya sistemi uygulamasından önce dikkatlice durulanmış olması gerekiyor. Korozyon ve kaynak noktaları nedeniyle gerçekleşen zararın ISO 8501-1 standardında belirtildiği şekilde hazırlık derecesine kadar temizlenmesi gerekiyor. Bu konuyu daha sonra detaylı olarak açıklayacağım.

c. Bakım-onarıma ihtiyacı olan bir boya sistemi ile kaplanmış çelik yüzey

Mevcut bulunan bir boya sisteminin durumunun standarda göre bozulma derecesi kullanılarak değerlendirilmesi gerekir ve bunun her bakım onarımda yapılması gerekir. Sistemin tamamı ile yüzeyden çıkartılması ya da kaplamanın bazı bölümlerinin kalıp kalamayacağının belirlenmesi gerekecektir. İstenen farklı miktarlarda yüzey hazırlığı için ISO 8501-2 standardına bakmanızda yarar olacaktır.

Standart çeliğe ek olarak sıcak daldırma galvaniz çelik, alüminyum ya da yüksek-alaşımlı çelikler gibi diğer demir olmayan malzemeler de inşaatta kullanılabilir. Bu tip yüzeylerde, yüzey hazırlığı ve boya sisteminin seçilmesi açısından ayrı bir yaklaşım gerektirmektedir.

Sıcak daldırma galvaniz çelik

Galvaniz çelik ortamdaki havaya maruz kaldığı zaman, yüzeyinde çinko korozyonu oluşur. Bu korozyon, yapısına ve yapışma özelliklerine göre çeşitlilik gösterir. Dolayısı ile uygulanan boya sistemlerinin yapışkanlık özelliklerini etkilerler.

Genel olarak boyama için en iyi yüzeyin saf ya da yaşlandırılmış (saatlerce galvanizasyon işlemi dahilinde) çinkodan biri olduğu düşünülür. Aradaki aşamalar için çinko korozyonunun alkalin temizleyicisi kullanılarak yüzeyin yıkanması ile çıkartılması tavsiye edilir.

Karışımın yüzeye uygulanması ve daha sonra yarım saatin ardından, tercihen yüksek basınçta durulanması gerekir. Gerekli ise yıkama özel sert naylon kil fırça, zımpara kağıdı kullanılarak fırçalama ile birleştirilmelidir ya da yüzey bir aşındırıcı ile temizlenmelidir. Düşük korozyon sınıflarında boya sistemleri için özel yapışan astarlar tavsiye edilir. Yüksek korozyon sınıflarındaki boya sistemleri için yüzey hazırlığı, tercihen bir mineral aşındırıcı kullanılarak süpürme raspa ile mekanik hazırlığı kapsamalıdır.

Alüminyum ve paslanmaz çelik

Alüminyum ve paslanmaz çelik durumunda yüzeyin tatlı su ve deterjan ile yıkanması, sonra tatlı suyla basınçlı yıkama ile derinlemesine durulanması gerekir. Boya sisteminin daha iyi yapışması için mineral bir aşındırıcı kullanılarak raspalanması tavsiye edilir ya da özel fırçalar kullanılabilir.

Yararlanılan Kaynaklar;

– TS EN ISO 8501-1,2
– HEMPEL, Korozyona karşı koruyucu boyalar için TS EN ISO 12944:2018 standardına uygun temel esaslar ve sistemler